Na ten okrzyk gardziele dzia\u0142 wypluwa\u0142y dziesi\u0105tki \u015bmierciono\u015bnych pocisk\u00f3w, kt\u00f3re nast\u0119pnie l\u0105dowa\u0142y na pu\u0142tuskiej dzwonnicy, czy te\u017c obydwu wie\u017cach szkolnego ko\u015bcio\u0142a. A w miejscu uderzenia pocisku w powietrze unosi\u0142a si\u0119 leniwie jasna chmura py\u0142u i dymu. Cel zmniejsza\u0142 si\u0119 stopniowo i systematycznie. Tak by\u0142o do dnia 17 stycznia 1945 r.
W\u0142a\u015bnie od tego dnia od \u015bwitu przetacza\u0142y si\u0119 przez Pu\u0142tusk oddzia\u0142y rosyjskiej piechoty. Front zosta\u0142 przerwany. \u017bo\u0142nierze przeprawiali si\u0119 wykorzystuj\u0105c do tego celu r\u00f3\u017cnego rodzaju \u0142odzie. Inni po drabince wdrapywali si\u0119 na resztki drewnianego mostu. W cz\u0119\u015bci nad \u0142\u0105kami od strony Pop\u0142aw most by\u0142 spalony. Pierwsi \u017co\u0142nierze na por\u0119czach mostu pisz\u0105 znamienne s\u0142owa: Min niet.
Po paru minutach marszu \u017co\u0142nierze staj\u0105 u st\u00f3p zamkowej skarpy. Dooko\u0142a pustka, drzewa wyci\u0119te a\u017c do ziemi. By\u0142a to pierwsza linia walk. \u017bo\u0142nierze wkraczaj\u0105 do Pu\u0142tuska, kt\u00f3rego nie by\u0142o. Na miejscu dom\u00f3w sta\u0142y wypalone kikuty mur\u00f3w z czerwonej ceg\u0142y.
Ju\u017c w kilka godzin po przemarszu pierwszych rosyjskich oddzia\u0142\u00f3w do miasta docieraj\u0105 jego mieszka\u0144cy. Koczowali 5 miesi\u0119cy, a teraz zastanawiaj\u0105 si\u0119, czy mo\u017cliwa b\u0119dzie odbudowa zniszcze\u0144 w ci\u0105gu jednego pokolenia? Z rozwa\u017ca\u0144 bardzo cz\u0119sto wyrywa\u0142 ich chrapliwy g\u0142os \u017co\u0142nierza: – Gra\u017cdanin, post\u00f3j \u2013 p\u00f3jdziesz z nami do prac przy budowie mostu. Od takiego zaproszenia nie by\u0142o odwo\u0142ania. Wojna wisi w powietrzu, a wycelowany karabin mosin lub automat pepesza, wyra\u017anie wskazywa\u0142y kierunek marszu. To by\u0142o wa\u017cniejsze od troski o w\u0142asne lokum.
A jak wygl\u0105da\u0142 w\u00f3wczas Pu\u0142tusk? Nie ma dzi\u015b pi\u00f3ra, przy pomocy kt\u00f3rego mo\u017cna by okre\u015bli\u0107 ogrom zniszcze\u0144. Ca\u0142a nieparzysta strona Rynku le\u017cy w gruzach. Pod dachem sta\u0142 tylko budynek z napisem: Kreisfleischerei. Rynek nr 7. Strona parzysta tak\u017ce w gruzach. Z pi\u0119knego domu towarowego (Rynek r\u00f3g \u015awi\u0119toja\u0144skiej), kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do Bruno Reefelda, zosta\u0142y tylko osmolone \u015bciany. A by\u0142 to znany sklep, w kt\u00f3rym za okupacji, po odzyskaniu odpowiedniego \u201eBezugscheinu\u201d mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 ubranie lub buty. Dzwonnica w gruzach, ko\u015bci\u00f3\u0142 szkolony tak\u017ce. Nie ma ulicy \u015awi\u0119toja\u0144skiej. Na Placu Teatralnym pod dachem tylko szpital i Dom Kultury. Reszta to gruzy. Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. J\u00f3zefa bez dachu i ogrodzenia. Dalej te\u017c tylko gruzy. Most wyszkowski w ca\u0142o\u015bci le\u017cy na dnie Narwi. Dalej w kierunku Nasielska zdaje si\u0119, \u017ce wie\u015b zosta\u0142a mniej zniszczona. To tylko pozory. Wszystkie przepusty na odcinku do Winnicy wysadzone w powietrze. Dla rosyjskich pojazd\u00f3w to \u017cadna przeszkoda. \u201eWpieriod za Stalina i rodzinu\u201d \u2013 s\u0142ycha\u0107 tylko takie okrzyki w rosyjskich oddzia\u0142ach. Zakr\u0119ty pod Gol\u0105dkowem. Pobocza zaminowane, o czym \u015bwiadcz\u0105 tabliczki: \u201eAchtung Minen\u201d. Odcinek szosy od Zakr\u0119tu do wsi Zbroszki zadrzewiony. Stoi tam rz\u0105d drzew 50-letnich. Ka\u017cde drzewo naci\u0119te na wysoko\u015bci 1 metra, a w naci\u0119cie za\u0142o\u017cony \u0142adunek trotylu. Wszystko po\u0142\u0105czono kablem. Ale szybko\u015b\u0107 operacji uniemo\u017cliwi\u0142a wysadzenie drzew. Wie\u015b Zbroszki. Tu w w\u0105wozie saperzy niemieccy pobudowali labirynt przewidziany do wysadzenia w czasie marszu wojsk rosyjskich. Ale oto i Winnica. W furtce pierwszej zagrody po prawej stronie le\u017cy trup niemieckiego \u017co\u0142nierza. Pr\u00f3bowa\u0142 noc\u0105 z kwatery wydosta\u0107 si\u0119 na zbawcz\u0105 szos\u0119. Nie zd\u0105\u017cy\u0142. Wie\u015b bez mieszka\u0144c\u00f3w, ale spalono budynku Urz\u0119du Gminy. Na skraju wsi, nad rowem, oko\u0142o 20 trup\u00f3w. To rosyjscy \u017co\u0142nierze po\u015bci\u0105gani z p\u00f3l. Kilka kilometr\u00f3w w stron\u0119 Nasielska szosa pusta. Ale wkr\u00f3tce s\u0105 te\u017c \u015blady walk. Na szosie le\u017cy trup niemieckiego \u017co\u0142nierza. Obydwie nogi zgruchotane do kolan. Przejecha\u0142y po nim rosyjskie czo\u0142gi. Na drodze do Poniat te\u017c trupy.
Przypuszczalnie wycofuj\u0105cy si\u0119 \u017co\u0142nierze zostali dop\u0119dzeni przez rosyjskie czo\u0142gi. Ale czo\u0142gi\u015bci je\u0144c\u00f3w nie brali. Z pancernego luku wychyla si\u0119 czo\u0142gista w he\u0142mofonie. W r\u0119ku pistolet. W \u015bwiat\u0142ach czo\u0142gu niemiecki piechur. Pada strza\u0142 \u2013 i po wszystkim. Czo\u0142gista jeszcze przeje\u017cd\u017ca przez nogi \u017co\u0142nierza. Wojna ma swoje odwieczne prawa. To prawa nie znaj\u0105 sentymentu \u2013 ani uczucia lito\u015bci.
Ale oto wie\u015b Poniaty. W tle ju\u017c wida\u0107 Nasielsk. Po prawej stronie ma\u0142y zagajnik. Na jego skraju sterta \u0142usek i dysk od karabinu Dichtiarowa.
W odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 250 metr\u00f3w, na polnych zagonach, le\u017cy tyraliera niemieckich \u017co\u0142nierzy. Oko\u0142o 15 trup\u00f3w, a wi\u0119c ca\u0142a dru\u017cyna. Niekt\u00f3rzy przysypani \u015bniegiem. Cia\u0142a powyginane w niesamowitych pozach. Widocznie wycofuj\u0105ca si\u0119 szos\u0105 grupa Niemc\u00f3w zosta\u0142a dop\u0119dzona przez czo\u0142gi. Niemcy usi\u0142owali potem dotrze\u0107 w kierunku Nasielska. Ale podrzucony na czo\u0142gu karabin maszynowy Dichtiarowa by\u0142 szybszy. D\u0142u\u017csza salwa, a potem chwilowa cisza. J\u0119ki poranionych staj\u0105 si\u0119 coraz cichsze i po paru minutach cichn\u0105. Cichn\u0105 na zawsze.
Oto Nasielsk. Zupe\u0142nie wymar\u0142y sprawia na \u017cyj\u0105cych niesamowite wra\u017cenie. Do miasta wysiedle\u0144cy jeszcze nie dotarli. Ale przyb\u0119d\u0105 za dwa, trzy dni. Powita ich, znajduj\u0105cy si\u0119 na przedmie\u015bciu, od strony P\u0142o\u0144ska, niemiecki cmentarz wojenny. R\u00f3wne rz\u0119dy mogi\u0142, jednakowe drewniane krzy\u017ce. Pi\u0119kna architektoniczna harmonia wykorzystana do cel\u00f3w \u015bmierci. Za kilka dni wysiedle\u0144cy z Pu\u0142tuska i Nasielska b\u0119d\u0105 czytali rozplakatowane na ulicach obwieszczenie, a w\u0142a\u015bciwie rozkaz nr 2 radzieckiego dow\u00f3dztwa z dnia 7 lutego 1945 roku. Rozkaz opublikowany w j\u0119zykach: polskim i niemieckim, poleca\u0142 wszystkim mieszka\u0144com narodowo\u015bci niemieckiej stawi\u0107 si\u0119 w dnia do 2 marca w okre\u015blonych punktach do prac nad odbudow\u0105 zniszcze\u0144 wojennych.
Na sztabowych mapach rosyjskich Pu\u0142tusk nale\u017ca\u0142 do Prus.
Dzi\u015b prze\u017cycia wojenne i wie\u015b\u0107 o nich stopniowo zamiera. \u017bycie eliminuje \u015bwiadk\u00f3w tamtych wydarze\u0144. I tylko staruszkowie opowiadaj\u0105 swym wnukom o dniach wojny i dniu, kt\u00f3rego nie mog\u0105 zapomnie\u0107. Tym dniem by\u0142 17 stycznia 1945 roku \u2013 kiedy przyst\u0105pili do odbudowy naszych miast i wsi.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/styczniowy-dzien-1-1024x545.jpg\")
Miron Owsiewski<\/strong><\/em> S\u0105 w \u017cyciu cz\u0142owieka dni, o kt\u00f3rych przez d\u0142ugie lata pami\u0119ta, a tak\u017ce bardzo cz\u0119sto z rozrzewnieniem wspomina ich przebieg i tre\u015b\u0107. Nie mo\u017cna wyrwa\u0107 z pami\u0119ci ca\u0142ej masy prze\u017cytych drastycznych epizod\u00f3w. To samo mo\u017cna powiedzie\u0107 o \u017cyciu ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, a w tym przypadku \u017cyciu spo\u0142eczno\u015bci Pu\u0142tuska. Jeszcze w pocz\u0105tkach stycznia 1945 roku w zanarwia\u0144skich … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-212","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-z-notatnika-archiwisty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/212","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=212"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/212\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":320,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/212\/revisions\/320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=212"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=212"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=212"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\u201eZ notatnika archiwisty\u201d<\/strong><\/em>
Pu\u0142tuska Gazeta Powiatowa nr 2 z 9 stycznia 2001 roku<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"