{"id":352,"date":"2021-01-24T15:41:16","date_gmt":"2021-01-24T14:41:16","guid":{"rendered":"http:\/\/historia.pultusk24.pl\/?p=352"},"modified":"2021-01-24T16:17:56","modified_gmt":"2021-01-24T15:17:56","slug":"pierwsze-tygodnie-powstania-styczniowego-w-okolicach-pultuska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/?p=352","title":{"rendered":"Pierwsze tygodnie Powstania Styczniowego w okolicach Pu\u0142tuska"},"content":{"rendered":"\n

158 lat temu wybuch\u0142o Powstanie Styczniowe – zryw powsta\u0144czy w kt\u00f3rym przeciw zaborcy rosyjskiemu walczy\u0142o tysi\u0105ce Polak\u00f3w. Tak\u017ce w okolicach Pu\u0142tuska, zw\u0142aszcza w Puszczy Bia\u0142ej, stoczono kilka powsta\u0144czych potyczek. Powsta\u0144cy podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 zdobycia miasta. Poni\u017cej publikujemy fragment ksi\u0105\u017cki Artura Millera \u201eBitwy i potyczki Powstania Styczniowego<\/strong> w Puszczy Bia\u0142ej\u201d <\/strong>wydanej w 2013 roku przez Wydawnictwo ALEKSANDER.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze akcje zbrojne w Puszczy Bia\u0142ej rozpoczynaj\u0105 si\u0119 wraz z przybyciem na ten teren oddzia\u0142u W\u0142adys\u0142awa Cichorskiego \u201eZameczka\u201d. Sformowany na terenie wojew\u00f3dztwa augustowskiego, po napadzie na miasteczka Sura\u017c, Wysokie Mazowieckie, Czy\u017cew, M\u0119\u017cenin, po bitwie o Siemiatycze, potyczce ko\u0142o folwarku Liza i ko\u0142o folwarku Warele, licz\u0105cy oko\u0142o 250 ludzi oddzia\u0142 \u201eZameczka\u201d przedar\u0142 si\u0119 w okolice D\u0142ugosiod\u0142a, aby zreorganizowa\u0107 i zasili\u0107 oddzia\u0142 nowymi ochotnikami. W\u015br\u00f3d tutejszej ludno\u015bci, przychylnej powstaniu, istnia\u0142y ku temu dogodne warunki. Ju\u017c w kilka dni po przybyciu (ale dopiero w miesi\u0105c po wybuchu powstania) 22 lutego 1863 r dosz\u0142o do pierwszej akcji zbrojnej \u2013 napadu na kas\u0119 magazynu solnego w Wyszkowie. Ciekaw\u0105 jest rzecz\u0105, \u017ce r\u00f3wnie\u017c ostatnia akcja mia\u0142a miejsce w Wyszkowie, niemal 15 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej \u2013 20 maja 1864 roku. Powodzenie tej akcji spowodowa\u0142o, \u017ce w cztery dni p\u00f3\u017aniej, 26 lutego, dosz\u0142o do zorganizowania podobnego wypadu na kas\u0119 wyszkowskiego magistratu i jeszcze tego samego dnia, r\u00f3wnie\u017c z powodzeniem przeprowadzono akcje konfiskaty pieni\u0119dzy urz\u0119du pocztowego w Ostrowi Mazowieckiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maksymilian Gierymski „Patrol powsta\u0144czy”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z meldunkami o gro\u017c\u0105cym niebezpiecze\u0144stwie przerwania jedynej linii kolejowej, \u0142\u0105cz\u0105cej Warszaw\u0119 z Petersburgiem, wp\u0142ywaj\u0105cymi do sztabu genera\u0142a Siemieki w P\u0142ocku i genera\u0142a Tolla, naczelnika wojennego ochrony kolei petersburskiej, postanowiono przeprowadzi\u0107 wielk\u0105 operacj\u0119 wojskow\u0105 w celu wyt\u0119pienia wszystkich oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych w rejonie Przetycz \u2013 D\u0142ugosiod\u0142o \u2013 Goworowo \u2013 Sul\u0119cin.<\/p>\n\n\n\n

W celu rozpoznania sytuacji ju\u017c 26 lutego 1863 roku z Pu\u0142tuska wyruszy\u0142 oddzia\u0142 majora Golicyna w sk\u0142adzie dw\u00f3ch kompanii piechoty i sotni kozak\u00f3w, kt\u00f3ry dotar\u0142 na nocleg do wsi Gr\u00f3dek. Maszeruj\u0105c nast\u0119pnego dnia w kierunku Ostrowi poprzez Sieczychy i Przetycz, czterdziestoosobowa szpica kozacka natkn\u0119\u0142a si\u0119 w pobli\u017cu Wi\u015bniewa na trzech powsta\u0144c\u00f3w przebywaj\u0105cych w le\u015bnicz\u00f3wce podle\u015bnego Seewalda. Jeden z powsta\u0144c\u00f3w, porucznik Adolf Skarzy\u0144ski strza\u0142em z rewolweru u\u015bmierci\u0142 jednego kozaka, po czym po kr\u00f3tkiej obronie sam poleg\u0142. Dwaj inni ocalili si\u0119 ucieczk\u0105. Kozacy straszliwie zem\u015bcili si\u0119 na Seewaldzie, morduj\u0105c go i pal\u0105c jego dom wraz z mocno poturbowan\u0105 \u017con\u0105 i jej siostr\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnego dnia, 28 lutego 1893 r. o \u015bwicie, oddzia\u0142 Cichorskiego \u201eZameczka\u201d licz\u0105cy ju\u017c 700 ludzi, zaatakowa\u0142 stacjonuj\u0105cy w Przetyczy oddzia\u0142 Golicyna. Rosjanie pr\u00f3bowali wykona\u0107 kontrnatarcie na pozycje powsta\u0144cze, lecz nie pozwoli\u0142 im na to silny ogie\u0144 dobrze rozmieszczonych karabin\u00f3w powsta\u0144czych. Nast\u0119pnie \u201eZameczek\u201d wykona\u0142 natarcie zmuszaj\u0105ce Rosjan do ucieczki z wioski. Z powodu braku jazdy, nie m\u00f3g\u0142 ich \u015bciga\u0107. Bitwa trwa\u0142a oko\u0142o p\u00f3\u0142 godziny. W\u015br\u00f3d Rosjan doliczono si\u0119 o\u015bmiu zabitych. Uciekaj\u0105c w nie\u0142adzie pozostawili kilka karabin\u00f3w oraz gotuj\u0105ce si\u0119 jedzenie. Straty powsta\u0144c\u00f3w wynosi\u0142y tylko dw\u00f3ch rannych5<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Wielki, zdecydowany sukces podni\u00f3s\u0142 zwyci\u0119zc\u00f3w na duchu, zaszczepi\u0142 wiar\u0119 w mo\u017cliwo\u015bci wojny partyzanckiej, zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d walcz\u0105cych, jak i wszystkich bardziej lub mniej zaanga\u017cowanych jego zwolennik\u00f3w. Dow\u00f3dca za\u015b, jeszcze bardziej zjedna\u0142 sobie tym zwyci\u0119stwem \u017co\u0142nierzy, ochotnik\u00f3w i okoliczn\u0105 ludno\u015b\u0107. Zapewne to wp\u0142yn\u0119\u0142o, \u017ce jego oddzia\u0142 w pocz\u0105tkach marca liczy\u0142 ju\u017c prawie 1000 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Natomiast Golicyn, po powrocie do Pu\u0142tuska, wys\u0142a\u0142 meldunek do genera\u0142a Siemieki do P\u0142ocka, relacjonuj\u0105cy wynik rozpoznania zwiadu. Ten z kolei wyda\u0142 rozkaz komendantowi garnizonu P\u0142o\u0144sk, by z cz\u0119\u015bci\u0105 swych si\u0142 skierowa\u0142 si\u0119 do Pu\u0142tuska, w celu zorganizowania wyprawy przeciw powsta\u0144com.<\/p>\n\n\n\n

Pu\u0142kownik Wa\u0142ujew 2 marca opu\u015bci\u0142 P\u0142o\u0144sk i w ci\u0105gu dw\u00f3ch dni dotar\u0142 do Pu\u0142tuska. W tym samym czasie Komitet Centralny w reakcji na wydarzenia w tym rejonie, wyznaczy\u0142 nowego naczelnika wojskowego powiatu pu\u0142tuskiego \u2013 Konstantego Ramotowskiego \u201eWawra\u201d, poddaj\u0105c niezadowolonego tym faktem Cichorskiegopod jego rozkazy. Niebawem dow\u00f3dztwo nad obydwoma przej\u0105\u0142 Zygmunt Padlewski, by\u0142y oficer armii carskiej, instruktor polskiej szko\u0142y wojskowej w Cuneo, kt\u00f3ry po serii niepowodze\u0144 w zachodniej cz\u0119\u015bci woj. p\u0142ockiego, wystara\u0142 si\u0119 od Rz\u0105du Narodowego, skierowanie na ten odcinek. Pocz\u0105tkowo Cichorski listownie stanowczo odm\u00f3wi\u0142 podporz\u0105dkowania, zarzucaj\u0105c nawet sfa\u0142szowanie piecz\u0119ci. Jednak\u017ce nazajutrz (3 marca) po otrzymaniu z Warszawy wyra\u017anych rozkaz\u00f3w podporz\u0105dkowania jego partii, przyby\u0142 na czele 12 Krakus\u00f3w do Kunina, aby odda\u0107 si\u0119 pod jego rozkazy. \u201e(…) gdy Padlewski konno, otoczony sztabem, wyjecha\u0142 na powitanie, \u017co\u0142nierze i oficerowie przyj\u0119li go z\u0142owr\u00f3\u017cbnym milczeniem i wyra\u017anie dawali mu pozna\u0107 swoj\u0105 niech\u0119\u0107\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

By\u0142a to niemal prorocza zapowied\u017a przysz\u0142ych tragicznych wydarze\u0144, kt\u00f3re wynik\u0142y na skutek po\u0142\u0105czenia si\u0119 tych dwu ludzi. Najbli\u017csze dni po\u015bwi\u0119cono na \u0107wiczenia ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy na og\u00f3\u0142 nie posiadali znajomo\u015bci wojskowego rzemios\u0142a, natomiast nap\u0142ywali do\u015b\u0107 licznie. Czynnikiem ograniczaj\u0105cym nab\u00f3r by\u0142 brak broni. \u201eZamiast karnego wojska z tysi\u0105c mo\u017ce byle jakiej zbieraniny, kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 uzbrojona by\u0142a w dubelt\u00f3wki, pojedynki, ska\u0142k\u00f3wki nawet, reszta za\u015b mia\u0142a kosy, ale bardzo wielu by\u0142o takich, co ledwo kije za ca\u0142kowite mieli… uzbrojenie\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Ponadto istnia\u0142 niewielki szwadron jazdy. \u201e(…) Zameczek, kt\u00f3ry uchodzi\u0142 z jazd\u0105 na czele kolumny, (…) szlacheckiej kawalerii\u201d<\/em>. Ze wzgl\u0119du na jej sk\u0142ad spo\u0142eczny, jazda na og\u00f3\u0142 by\u0142a lepiej uzbrojona: \u201e(…) mia\u0142a lance, a niekt\u00f3rzy po jednym pistolecie lub pojedynce, (…) w miejsce pa\u0142aszy, kt\u00f3rych by\u0142o zaledwie dla po\u0142owy oddzia\u0142u, reszta mia\u0142a rapiry pokojowe, szpady s\u0119dziowskie itp. narz\u0119dzia sieczne\u201d.<\/em> Na oddzia\u0142 przypada\u0142o na og\u00f3\u0142 kilka rewolwer\u00f3w b\u0119d\u0105cych w posiadaniu wy\u017cszych stopniem, broni na owe czasy bardzo nowoczesnej.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem pora\u017cka Golicyna i pojawienie si\u0119 Padlewskiego zaniepokoi\u0142o Rosjan obawiaj\u0105cych si\u0119 o bezpiecze\u0144stwo przebiegaj\u0105cych w pobli\u017cu arterii komunikacyjnych. R\u00f3wnie\u017c w pewnym stopniu zaniepokojenie by\u0142o spowodowane bezpiecze\u0144stwem niezbyt odleg\u0142ej twierdzy Modlin. W tym czasie nieprzyjaciel rozporz\u0105dza\u0142 w tym rejonie ju\u017c do\u015b\u0107 znacznymi si\u0142ami:<\/p>\n\n\n\n

garnizon Pu\u0142tusk: 5 kompanii piechoty, 3 sotnie kozak\u00f3w i 4 dzia\u0142a<\/p>\n\n\n\n

garnizon Ostro\u0142\u0119ka: 4 kompanie piechoty, 1 sotnia kozak\u00f3w, 4 dzia\u0142a<\/p>\n\n\n\n

garnizon \u0141om\u017ca: 3 kompanie piechoty<\/p>\n\n\n\n

\u0141\u0105cznie by\u0142o to wi\u0119c 12 kompanii piechoty, 4 sotnie kozak\u00f3w i 8 dzia\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Poza tym nieprzyjaciel rozporz\u0105dza\u0142 parkiem artylerii w Wyszkowie, oddzia\u0142em lotnym (patroluj\u0105cym okolice, g\u0142\u00f3wnie drogi) pu\u0142kownika Wa\u0142ujewa, pu\u0142kiem stacjonuj\u0105cym w Ostrowi oraz znajduj\u0105cymi si\u0119 w pobli\u017cu si\u0142ami wydzielonymi do ochrony kolei warszawsko – petersburskiej na odcinku Warszawa \u2013 \u0141apy, pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a Tolla. \u0141\u0105cznie si\u0142y wynosi\u0142y oko\u0142o 6 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. Niemo\u017cliwe jest jednak, aby u\u017cyto wszystkich si\u0142 jednocze\u015bnie. Cz\u0119\u015b\u0107 musia\u0142a pozostawa\u0107 w miastach i przy ochronie kolei oraz przy innych strze\u017conych obiektach. W ob\u0142awie przeciw Padlewskiemu udzia\u0142 wzi\u0105\u0107 mog\u0142o nie wi\u0119cej ni\u017c 3 \u2013 4 tys. \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n\n\n\n

Pi\u0105tego marca wyruszy\u0142 oddzia\u0142 p\u0142k. Wa\u0142ujewa w sk\u0142adzie 4 kompanii piechoty, 5 sotni kozak\u00f3w i 2 dzia\u0142 (ponad 800 ludzi) i uda\u0142 si\u0119 w kierunku Przetyczy, nast\u0119pnie za\u015b po wytropieniu tu powsta\u0144c\u00f3w, ruszy\u0142 ich \u015bladem.<\/p>\n\n\n\n

Dzie\u0144 wcze\u015bniej z \u0141om\u017cy wyruszy\u0142 nieco s\u0142abszy oddzia\u0142 piechoty majora Ulianowa, zatrzymuj\u0105c si\u0119 na nocleg w Ostrowi. Wymaszerowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c garnizony z Ostro\u0142\u0119ki, Czy\u017cewa, Ciechanowa i Pragi. Nad ca\u0142o\u015bci\u0105 dow\u00f3dztwo obj\u0105\u0142 genera\u0142 Toll. W tej sytuacji powsta\u0144cy zmuszeni zostali do unikania konfrontacji z kilkakrotnie liczniejszym, lepiej uzbrojonym, wyszkolonym i wypocz\u0119tym przeciwnikiem.<\/p>\n\n\n\n

Padlewski 4 marca wyruszy\u0142 z Sul\u0119cina ku upatrzonej przeprawie i sprawnym marszem dotar\u0142 do miejscowo\u015bci Zalesie, pozostawiaj\u0105c parti\u0119 Mystkowskiego i Deskura w rejonie Malinowki dla ubezpieczenia przeprawy. W nocy z 5 na 6 marca, przeprawi\u0142 si\u0119 przez Narew w okolicy Miastkowa, pod bokiem garnizonu ostro\u0142\u0119ckiego i 7 marca wkroczy\u0142 do Puszczy Myszynieckiej.14<\/sup> Major Uljanow wpadaj\u0105c na \u015blad oddzia\u0142u Mystkowskiego i Deskura maszeruj\u0105cych ku Ostrowi, zawr\u00f3ci\u0142, aby by\u0107 w mie\u015bcie wcze\u015bniej ni\u017c powsta\u0144cy.<\/p>\n\n\n\n

\u00d3smego marca Padlewski z 700 osobowym oddzia\u0142em wkroczy\u0142 do Myszy\u0144ca, uroczy\u015bcie witany na rynku miasteczka, nast\u0119pnie przyj\u0105\u0142 przysi\u0119g\u0119 na wierno\u015b\u0107 Rz\u0105dowi Narodowemu od funkcjonariuszy miejskich. Po kr\u00f3tkim odpoczynku, jeszcze tego samego dnia, z cz\u0119\u015bci\u0105 swego oddzia\u0142u wykona\u0142 napad na komor\u0119 celna w D\u0105browie, gdzie wed\u0142ug agenta Zabielskiego mia\u0142a nadej\u015b\u0107 bro\u0144 zakupiona w Prusach. Komor\u0119 zdobyto, zabrano kas\u0119 z got\u00f3wk\u0105, zdobyto kilka sztuk broni, jednak\u017ce transportu z broni\u0105 nie otrzymano. W ten spos\u00f3b rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 szlak bojowy Padlewskiego zwany marcow\u0105 kampani\u0105 Zygmunta Padlewskiego lub szlakiem myszynieckim. Do Puszczy Bia\u0142ej ju\u017c nigdy Padlewski nie powr\u00f3ci\u0142, powr\u00f3cili natomiast ci dzielni jej mieszka\u0144cy, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 tragiczne walki: pod Myszy\u0144cem 9 marca, pod Dr\u0105\u017cd\u017cewem 12 marca, pod Ze\u0144bokiem 15 marca i pod Radzanowem 21 marca.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

158 lat temu wybuch\u0142o Powstanie Styczniowe – zryw powsta\u0144czy w kt\u00f3rym przeciw zaborcy rosyjskiemu walczy\u0142o tysi\u0105ce Polak\u00f3w. Tak\u017ce w okolicach Pu\u0142tuska, zw\u0142aszcza w Puszczy Bia\u0142ej, stoczono kilka powsta\u0144czych potyczek. Powsta\u0144cy podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 zdobycia miasta. Poni\u017cej publikujemy fragment ksi\u0105\u017cki Artura Millera \u201eBitwy i potyczki Powstania Styczniowego w Puszczy Bia\u0142ej\u201d wydanej w 2013 roku przez Wydawnictwo ALEKSANDER. … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":353,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-352","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=352"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":367,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/352\/revisions\/367"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/353"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}