{"id":540,"date":"2022-06-17T08:58:03","date_gmt":"2022-06-17T06:58:03","guid":{"rendered":"http:\/\/historia.pultusk24.pl\/?p=540"},"modified":"2022-06-17T09:40:15","modified_gmt":"2022-06-17T07:40:15","slug":"wlodzimierz-gedymin-1915-2012-opowiesc-o-pilocie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/?p=540","title":{"rendered":"W\u0142odzimierz Gedymin (1915-2012) Opowie\u015b\u0107 o pilocie"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

17 czerwca 2012 roku odszed\u0142 od nas W\u0142odzimierz Gedymin, pu\u0142kownik, znakomity pilot Wojska Polskiego, uczestnik Kampanii Wrze\u015bniowej, Honorowy Obywatel Poznania, Kawaler Virtuti Militari i Krzy\u017ca Walecznych. Przez ostatnie 30 lat swojego \u017cycia mieszkaniec Pu\u0142tuska. Jak wygl\u0105da\u0142y losy do\u015bwiadczonego polskiego pilota? Oto kr\u00f3tka biografia, na podstawie fragment\u00f3w tekstu \u201eTrzej Muszkieterowie \u2013 opowie\u015b\u0107 o trzech \u017co\u0142nierzach Wrze\u015bnia\u201d, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w specjalnym wydaniu Pu\u0142tuskiego Notatnika Kulturalnego, 28 sierpnia 2009 roku, w 70 rocznic\u0119 wybuchu II wojny \u015awiatowej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zanim zagrzmia\u0142y dzia\u0142a<\/strong>
Ko\u0144czy\u0142a si\u0119 noc z 30 na 31 sierpnia 1939 roku. Na pod pozna\u0144skim lotnisku \u201e\u0141awica\u201d ruch by\u0142 jak w niedziel\u0119 przed ko\u015bcio\u0142em w po\u0142udnie. Mechanicy uwijali si\u0119, przygotowuj\u0105c samoloty do startu, piloci ko\u0144czyli kr\u00f3tk\u0105 odpraw\u0119 i wkr\u00f3tce wskoczyli do swych maszyn. Tu\u017c przed wschodem s\u0142o\u0144ca samoloty zacz\u0119\u0142y startowa\u0107 kieruj\u0105c si\u0119 na wsch\u00f3d. Celem by\u0142o polowe lotnisko w Dzier\u017cnicy. Jeden z samolot\u00f3w z bia\u0142\u0105 sz\u00f3stk\u0105 na kad\u0142ubie, czerwonym paskiem za ni\u0105 i czerwonymi ko\u0144c\u00f3wkami skrzyde\u0142, nale\u017ca\u0142 do dow\u00f3dcy klucza W\u0142odzimierza Gedymina.
Tak\u017ce personel naziemny zbiera\u0142 swoje graty i \u0142adowa\u0142 na samochody. Trzeba by\u0142o odjecha\u0107 z dobrze Niemcom znanego lotniska \u0141awica. Wszyscy wiedzieli, i\u017c w przypadku wojny zostanie ono zbombardowane ju\u017c w kilka godzin po jej rozpocz\u0119ciu.
Przelot na lotnisko polowe m\u00f3g\u0142 oznacza\u0107 tylko jedno \u2013 sytuacja sta\u0142a si\u0119 bardzo napi\u0119ta i dow\u00f3dztwo wie, \u017ce atak niemiecki mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 w ka\u017cdej chwili. Dlatego w Dzier\u017cnicy b\u0142yskawicznie ukryto samoloty pod drzewami i konstrukcjami z siatek i ga\u0142\u0119zi. Nie by\u0142y widoczne z g\u00f3ry. Piloci zapoznali si\u0119 z nowym miejscem i urz\u0105dzili jako tako. Pewnie przyjdzie im tu w tym polu sp\u0119dzi\u0107 kilka najbli\u017cszych dni. W ci\u0105gu dnia odespali zaleg\u0142o\u015bci i analizowali grafik dy\u017cur\u00f3w przy samolotach. W ka\u017cdej chwili sze\u015bciu z nich gotowych by\u0142o wystartowa\u0107.
W\u0142odzimierz Gedymin by\u0142 gotowy do startu w pierwszej sz\u00f3stce. Ten urodzony w Petersburgu absolwent szko\u0142y Orl\u0105t w D\u0119blinie wcale nie planowa\u0142 zosta\u0107 pilotem. Mia\u0142 cztery lata kiedy rodzice postanowili ucieka\u0107 z ogarni\u0119tego rewolucyjnym chaosem Petersburga. Gedyminowie nie mieli w Polsce licznej rodziny. Ojciec przysz\u0142ego pilota dosta\u0142 propozycj\u0119 pracy w Poznaniu i dlatego po przekroczeniu frontu wojny polsko \u2013 bolszewickiej w\u0142a\u015bnie do stolicy Wielkopolski skierowali swoje kroki. Tu W\u0142odek doko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 powszechn\u0105 i podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w s\u0142ynnym \u201eMarciniaku\u201d – liceum im. Jana Marcinkowskiego. Swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 wi\u0105za\u0142 z technik\u0105, dlatego zdawa\u0142 z sukcesem na Politechnik\u0119 Warszawsk\u0105. Zapewne W\u0142odek sta\u0142by si\u0119 panem in\u017cynierem, gdyby nie \u017bwirko i Wigura i ich sukces na paryskim Challenge. Ca\u0142a Polska \u017cy\u0142a wtedy wielkimi sukcesami polskich pilot\u00f3w. Zapanowa\u0142a samolotomania, jak grzyby po deszczu powstawa\u0142y kluby lotnicze. Zafascynowany lotnictwem W\u0142odzimierz po odbyciu sta\u017cu rekruckiego w 57 pu\u0142ku piechoty zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do Szko\u0142y Podchor\u0105\u017cych Lotnictwa w D\u0119blinie. Tak zacz\u0119\u0142a si\u0119 jego droga do kabiny my\u015bliwskiego samolotu. W 1937 roku z trzeci\u0105 lokat\u0105 uko\u0144czy\u0142 W\u0142odzimierz Gedymin Szko\u0142\u0119 Orl\u0105t i jako podporucznik pilot skierowany zosta\u0142 do 131 Eskadry My\u015bliwskiej w Poznaniu.
Teraz z niecierpliwo\u015bci\u0105 czeka\u0142 alarmu, w ka\u017cdej chwili gotowy, by sp\u0119dza\u0107 z polskiego nieba wrogie samoloty.<\/p>\n\n\n\n

1 wrze\u015bnia<\/strong>
\u015awit pierwszego wrze\u015bnia wstawa\u0142 we mgle i ciszy. Na polowym lotnisku Dzier\u017cnica, kiedy kilka godzin temu piloci szli spa\u0107, W\u0142odzimierz Gedymin zastanawia\u0142 si\u0119 na najbli\u017csz\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105. Czu\u0142, \u017ce wojna jest ju\u017c nieunikniona i mimo \u017ce z t\u0105 pewno\u015bci\u0105 wi\u0105za\u0107 si\u0119 powinien niepok\u00f3j, on by\u0142 dziwnie spokojny. My\u015blami wraca\u0142 do matki, kt\u00f3ra w intencji przysz\u0142o\u015bci syna wybra\u0142a si\u0119 do Wilna i w Ostrej Bramie z\u0142o\u017cy\u0142a specjalne wotum. Czu\u0142 teraz W\u0142odzimierz opiek\u0119 Matki Boskiej Ostrobramskiej.
By\u0142o ju\u017c widno, gdy og\u0142oszono alarm. Wojna \u2013 niemieckie samoloty bombarduj\u0105 lotnisko na \u0141awicy. Oczywi\u015bcie nie by\u0142o tam ani jednego polskiego samolotu. Po kilkunastu minutach dow\u00f3dca eskadry zwo\u0142a\u0142 odpraw\u0119 pilot\u00f3w i przydzieli\u0142 zadania.
W\u0142odzimierz Gedymin ma wraz ze swoim skrzyd\u0142em odlecie\u0107 na prowizoryczne l\u0105dowisko ko\u0142o maj\u0105tku Kobyle Pole i tam zorganizowa\u0107 zasadzk\u0119. Po po\u0142udniu piloci wykonali to zadanie i ukryli swoje samoloty na nowym miejscu. Teraz oczekiwali z niepokojem meldunk\u00f3w z punkt\u00f3w obserwacyjnych. W ka\u017cdej chwili byli gotowi do startu.<\/p>\n\n\n\n

2 wrze\u015bnia<\/strong>
W\u0142odzimierz Gedymin od rana by\u0142 gotowy do startu. Wczorajszy \u2013 pierwszy dzie\u0144 wojny \u2013 nie przyni\u00f3s\u0142 pilotom 131 eskadry sukces\u00f3w. System naprowadzania samolot\u00f3w na wrogie formacje dzia\u0142a\u0142 \u017ale i zbyt p\u00f3\u017ano dociera\u0142y dane do pilot\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 startuj\u0105cych samolot\u00f3w trafia\u0142a wi\u0119c w pr\u00f3\u017cni\u0119 i nie mog\u0142a napotka\u0107 wroga.
Oko\u0142o godz. 10 przed po\u0142udniem, na lotnisku Kobyle Pole, us\u0142yszano odg\u0142os silnik\u00f3w samolot\u00f3w. Wystartowa\u0142 ppor. W\u0142odzimierz Gedymin i tak p\u00f3\u017aniej zrelacjonowa\u0142 przebieg lotu:
…nad Poznaniem czerwona \u0142una. To p\u0142on\u0105 zak\u0142ady Cegielskiego. Bacznie obserwuj\u0119 przestrze\u0144, ale nikogo nie widz\u0119. (\u2026) mam wysoko\u015b\u0107 ponad 4 tysi\u0105ce metr\u00f3w. Nagle dostrzegam samolot! (\u2026) Jego w\u0105ska sylwetka powi\u0119ksza si\u0119 \u2013 to Dornier 17! Mam przewag\u0119 wysoko\u015bci \u2013 jakie\u015b 1000 metr\u00f3w.(…) Wiem, \u017ce przeciwnik jest szybszy, \u017ce tylko atak z g\u00f3ry mo\u017ce sko\u0144czy\u0107 si\u0119 moim zwyci\u0119stwem. Ogon Dorniera ro\u015bnie w celowniku, zbli\u017cam si\u0119 jeszcze bardziej i naciskam spust karabin\u00f3w maszynowych… bior\u0119 poprawk\u0119 i wal\u0119 w niego d\u0142ugimi seriami. Pociski smugowe obejmuj\u0105 niemieck\u0105 maszyn\u0119 \u2013 jestem pewien, \u017ce j\u0105 dziurawi\u0105. Dornier zatacza kr\u0105g wykonuj\u0105c skr\u0119t w prawo. Jestem blisko niego \u2013 widz\u0119 jak si\u0119 chwieje. Co\u015b oderwa\u0142o si\u0119 od maszyny i zamigota\u0142o w powietrzu. To os\u0142ony kabiny \u2013 domy\u015blam si\u0119. A wi\u0119c b\u0119d\u0105 skaka\u0107 ze spadochronami.<\/em>
Wkr\u00f3tce odrywa si\u0119 od samolotu sylwetka cz\u0142owieka, za nim druga i trzecia. Przelatuj\u0119 tu\u017c nad niemieck\u0105 maszyn\u0105 i widz\u0119 jeszcze pilota, ale i on opuszcza samolot. Obserwuj\u0119 teraz skoczk\u00f3w i srebrzysty samolot wykonuj\u0105cy dziwne figury. Pierwszy skoczek nie rozwin\u0105\u0142 spadochronu \u2013 r\u0105bn\u0105\u0142 w las. (\u2026) Samolot spada znacznie szybciej. Widz\u0119, jak wali si\u0119 mi\u0119dzy drzewa i eksploduje s\u0142upem ciemnego dymu i ognia… Krzycz\u0119 z rado\u015bci…<\/em>
Wkr\u00f3tce Gedymin l\u0105duje i opowiada kolegom i obs\u0142udze naziemnej przebieg walki. Nie ma na to jednak zbyt du\u017co czasu, gdy\u017c po nieca\u0142ej godzinie zn\u00f3w samotny start. I zn\u00f3w sukces. W\u0142odzimierz w okolicach wsi Z\u0142otniki dogania niemieckiego bombowca He-111. Wykorzystuje do\u015bwiadczenie zdobyte wcze\u015bniej \u2013 strzela kr\u00f3tkimi seriami i z bli\u017cszej odleg\u0142o\u015bci. Po kr\u00f3tkiej walce wr\u00f3g jest zestrzelony. T\u0119 walk\u0119 ogl\u0105da\u0142o wielu poznaniak\u00f3w, gdy\u017c niemiecki samolot spad\u0142 na \u0141agiewniki. Trzech niemieckich lotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy wyskoczyli na spadochronach, wzi\u0119li do niewoli okoliczni mieszka\u0144cy. W styczniu 1940 roku Niemcy oskar\u017cyli ich o zniewa\u017cenie munduru i na o\u015bmiu Polakach wykonali wyrok \u015bmierci.
2 wrze\u015bnia by\u0142 wi\u0119c bardzo szcz\u0119\u015bliwy dla W\u0142odzimierza Gedymina \u2013 w dw\u00f3ch lotach zestrzeli\u0142 dwa niemieckie samoloty.<\/p>\n\n\n\n

3 wrze\u015bnia<\/strong>
Piloci z lotniska Kobyle Pole startowali 3 wrze\u015bnia wielokrotnie. \u0141\u0105cznie zestrzelili cztery samoloty. W\u0142odzimierz Gedymin nie bra\u0142 udzia\u0142u w tych zwyci\u0119skich walkach. Wieczorem przyszed\u0142 rozkaz aby 3 \u2013 samolotowy klucz obsadzi\u0142 now\u0105 zasadzk\u0119 ko\u0142o \u017bnina. W\u015br\u00f3d pilot\u00f3w, kt\u00f3rzy na ni\u0105 odlecieli by\u0142 i W\u0142odzimierz Gedymin. Liczy\u0142, \u017ce z nowego miejsca uda mu si\u0119 zn\u00f3w dobra\u0107 si\u0119 do sk\u00f3ry Niemcom.<\/p>\n\n\n\n

4 wrze\u015bnia<\/strong>
Niestety, ale zasadzka my\u015bliwska ko\u0142o \u017bnina nie by\u0142a zbyt szcz\u0119\u015bliwa. Mimo wielokrotnych start\u00f3w w dniu 4 wrze\u015bnia pilotom 131 eskadry uda\u0142o si\u0119 zestrzeli\u0107 tylko jeden samolot. W\u0142odzimierz Gedymin nie bra\u0142 udzia\u0142u w tej walce, wi\u0119c gdy wieczorem przyszed\u0142 rozkaz przelotu na lotnisko Kleczew poczu\u0142 ulg\u0119. Mo\u017ce na nowym miejscu b\u0119dzie wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n

5 wrze\u015bnia<\/strong>
Koncentracja samolot\u00f3w 131 eskadry na lotnisku w Kleczewie, a potem Osieku Ma\u0142ym pozwoli\u0142a przygotowa\u0107 si\u0119 do wi\u0119kszych akcji na nast\u0119pne dni. By\u0142o to wa\u017cne, gdy\u017c przysz\u0142y rozkazy, aby nast\u0119pnego dnia os\u0142ania\u0107 z powietrza przegrupowania Armii Pozna\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Dalsze losy pilota…<\/strong>
Od \u015bwitu tego dnia samoloty 131 eskadry os\u0142ania\u0142y Armi\u0119 Pozna\u0144. W\u0142odzimierz Gedymin wraz z pchor. Nowakiem asekurowali przemarsz wojsk na szosie \u015alesin \u2013 Sempolno. Popo\u0142udniowy start by\u0142 wyj\u0105tkowo udany. Trzy samolotowy klucz przechwyci\u0142 niemieck\u0105 wypraw\u0119 bombow\u0105. Kiedy Gedymin zobaczy\u0142 niemieckie samoloty zamarzy\u0142, aby zestrzeli\u0107 ich a\u017c cztery. Tak jak pewien francuski pilot z I wojny \u015bwiatowej, o kt\u00f3rym uczy\u0142 si\u0119 kiedy\u015b na lekcji francuskiego. Jedna z czytanek mia\u0142a tytu\u0142 \u201eCztery samoloty w jeden dzie\u0144\u201d. Teraz przed W\u0142odzimierzem lecia\u0142o w r\u00f3wnych szyku kilka Heinkli. Atak polskich pezetelek natychmiast z\u0142ama\u0142 szyk bombowc\u00f3w. Piloci niemieccy nie wytrzymali i wyrzucaj\u0105c bomby, gdzie popadnie zacz\u0119li ocieka\u0107. Gedymin dorwa\u0142 jednego z He-111 i szybko go zestrzeli\u0142. Gdy wraz z innym pilotem strzela\u0142 do kolejnego poczu\u0142, \u017ce jego maszyna te\u017c jest pod ostrza\u0142em. Jedna z kul trafi\u0142a pilota. Z najwi\u0119kszym trudem w mocno postrzelanym samolocie W\u0142odzimierz Gedymin wyl\u0105dowa\u0142. Natychmiast zosta\u0142 przewieziony do szpitala w Poznaniu. W walce tej zaliczono mu 1,5 zestrzelania. Jeden samolot zestrzeli\u0142 samotnie, a drugiego warz z innym pilotem.
Tak zako\u0144czy\u0142 si\u0119 udzia\u0142 ppor. W\u0142odzimierza Gedymina w kampanii wrze\u015bniowej.<\/p>\n\n\n\n

Losy p\u00f3\u017aniejsze<\/strong>
W\u0142odzimierz Gedyminze szpitala w Poznaniu trafi\u0142 do szpitala w Warszawie. Tam rany goi\u0142y si\u0119 szybko. Kiedy Niemcy zaj\u0119li Warszaw\u0119 W\u0142odzimierz uciek\u0142 ze szpitala. Pod przybranym nazwiskiem Bagdan Lepejko podj\u0105\u0142 dzia\u0142ania, maj\u0105ce na celu przedostanie si\u0119 do Francji lub Anglii. W\u0142odzimierz chcia\u0142 dalej lata\u0107 i wr\u00f3ci\u0107 potem do Polski jako zwyci\u0119ski pilot. Okaza\u0142o si\u0119 to niemo\u017cliwe i wkr\u00f3tce Gedymin zosta\u0142 \u017co\u0142nierzem pa\u0144stwa podziemnego. Dzia\u0142aj\u0105c w ramach Komendy G\u0142\u00f3wnej Lotnictwa Armii Krajowej zajmowa\u0142 si\u0119 przyjmowaniem zrzut\u00f3w. Jak sam m\u00f3wi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w podziemnej armii sprawia\u0142a, \u017ce wielokrotnie by\u0142y takie tygodnie i miesi\u0105ce, gdy mia\u0142 tylko jedno marzenie \u2013 naje\u015b\u0107 si\u0119 do syta chleba.
W 1944 roku w randze kapitana W\u0142odzimierz Gedymin zajmowa\u0142 si\u0119 przygotowywaniem polowych lotnisk dla alianckich samolot\u00f3w l\u0105duj\u0105cych w Polsce. By\u0142y to niezwykle niebezpieczne akcje Most, podczas kt\u00f3rych wysy\u0142ano z Polski wa\u017cne osoby b\u0105d\u017a dokumenty. Najbardziej dramatyczn\u0105 akcj\u0105 by\u0142 III MOST z lipca 1944. Dow\u00f3dztwo Armii Krajowej zdecydowa\u0142o, \u017ce na zach\u00f3d musz\u0105 by\u0107 wys\u0142ane cz\u0119\u015bci rakiety V2 jak\u0105 uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 polskim partyzantom. Opr\u00f3cz cz\u0119\u015bci rakiety wys\u0142ane mia\u0142y by\u0107 dokumenty, rysunki techniczne oraz technicy maj\u0105cy w g\u0142owach szczeg\u00f3\u0142y techniczne rakiety. W\u0142odzimierz Gedymin by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 akcji od strony lotniczej \u2013 wybra\u0142 miejsce i przygotowa\u0142 l\u0105dowisko. Akcja mia\u0142a bardzo dramatyczny przebieg \u2013 najpierw okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w pobli\u017ce przybyli licznie niemieccy \u017co\u0142nierze. W\u0142odzimierz nie m\u00f3g\u0142 jednak odwo\u0142a\u0107 akcji, gdy\u017c rozkaz z Komendy G\u0142\u00f3wnej AK brzmia\u0142 \u2013 przesy\u0142ka do Anglii dotrze\u0107 musi. Samolot wi\u0119c przylecia\u0142, za\u0142adowano przesy\u0142k\u0119 oraz ludzi i\u2026 nie uda\u0142o si\u0119 wystartowa\u0107. W rozmi\u0119kczonej deszczami ziemi zapad\u0142y si\u0119 ko\u0142a Dakoty. Dopiero po niemal godzinnym rozkopywaniu ziemi start uda\u0142 si\u0119. Za t\u0119 akcj\u0119 W\u0142odzimierz Gedymin otrzyma\u0142 po raz drugi Virtuti Militari.
Po wojnie W\u0142odzimierz Gedymin kr\u00f3tko pracowa\u0142 w Polskim Radiu, a potem podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Polskich Liniach Lotniczych LOT. Lata\u0142 na ameryka\u0144skich Dakotach i rosyjskich Li \u2013 2. Ta praca sko\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1950 roku, kiedy to w najgorszym okresie stalinizmu przedwojenny oficer musia\u0142 odej\u015b\u0107 z pracy w LOT. Doskona\u0142y pilot musia\u0142 wi\u0119c pracowa\u0107 jako budowlaniec.
Do lotnictwa cywilnego wr\u00f3ci\u0142 w 1956 roku i lata\u0142 w lotnictwie sanitarnym, a potem w PLL LOT. Kilka sezon\u00f3w pracowa\u0142 tak\u017ce w Libii, Egipcie i Algierii, gdzie uczestniczy\u0142 w akcjach rolniczych.
W 1982 roku przeszed\u0142 na emerytur\u0119 i zamieszka\u0142 na Pop\u0142awach w Pu\u0142tusku. W 2007 roku otrzyma\u0142 tytu\u0142 Honorowego Obywatela Poznania. Od 2008 roku by\u0142 pu\u0142kownikiem. Zmar\u0142 17 czerwca 2012 roku. By\u0142 ostatnim \u017cyj\u0105cym pilotem kampanii wrze\u015bniowej. Zosta\u0142 pochowany na Cmentarzu Zas\u0142u\u017conych Wielkopolan.<\/p>\n\n\n\n

Pu\u0142tuska Gazeta Powiatowa nr 25, 19 czerwca 2012 r.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n