{"id":620,"date":"2023-05-11T13:35:45","date_gmt":"2023-05-11T11:35:45","guid":{"rendered":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/?p=620"},"modified":"2023-05-11T13:40:00","modified_gmt":"2023-05-11T11:40:00","slug":"konstytucja-3-maja-i-targowica-czyli-odwieczny-spor-miedzy-dwiema-wizjami-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/?p=620","title":{"rendered":"Konstytucja 3 Maja i Targowica, czyli odwieczny sp\u00f3r mi\u0119dzy dwiema wizjami Polski"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

232 lata temu polscy patrioci chc\u0105cy reformowa\u0107 Rzeczpospolit\u0105 Obojga Narod\u00f3w, by j\u0105 ratowa\u0107 przed anarchi\u0105 i ingerencj\u0105 obcych mocarstw, uchwalili konstytucj\u0119 zwan\u0105 p\u00f3\u017aniej Konstytucj\u0105 3 Maja. By\u0142a ona zwie\u0144czeniem czteroletnich prac sejmu zwanego p\u00f3\u017aniej Wielkim a zawarte w niej idee i zapisy zgodne by\u0142y z duchem O\u015bwiecenia. Druga na \u015bwiecie, a pierwsza w Europie ustawa zasadnicza tworzy\u0142a ze wsp\u00f3lnego, polsko-litewskiego pa\u0144stwa, prekursora o\u015bwieceniowych, cywilizacyjnych zmian. Dzi\u015b mo\u017cna by rzec, \u017ce obok Stan\u00f3w Zjednoczonych i rewolucyjnej Francji, Polska by\u0142a liderem w marszu do przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra w ponad wiek p\u00f3\u017aniej zacz\u0119\u0142a krystalizowa\u0107 si\u0119 jako \u201eliberalna demokracja\u201d. Ten \u2013 jak wszystko, co ludzkie niepozbawiony wad \u2013 system dominuje dzi\u015b w pa\u0144stwach szeroko rozumianego Zachodu: Europie, Ameryce P\u00f3\u0142nocnej, Australii, Nowej Zelandii, ale tak\u017ce Japonii czy Korei Po\u0142udniowej. Prawa cz\u0142owieka, wolno\u015b\u0107 jednostki, demokratyczny wyb\u00f3r w\u0142adz czy tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adzy to fundamenty systemu, kt\u00f3ry rodzi\u0107 zacz\u0105\u0142 si\u0119 w duchu o\u015bwiecenia pod koniec XVIII wieku. Polska by\u0142a w tej dziedzinie liderem, niestety przez zdrad\u0119 i obcych tyran\u00f3w, st\u0142amszonym.<\/p>\n\n\n\n

Konstytucja 3 Maja mia\u0142a swoich przeciwnik\u00f3w od samego pocz\u0105tku. Stosuj\u0105c dzisiejsz\u0105 nomenklatur\u0119 do \u00f3wczesnych reali\u00f3w, mo\u017cna rzec, \u017ce rywalizowa\u0142y wtedy na polskiej scenie politycznej dwie frakcje: liberalno-demokratyczno-lewicowa i konserwatywno-nacjonalistyczno-prawicowa. Podzia\u0142 na te dwie szerokie koalicje istnieje do dzi\u015b. Ta pierwsza opcja 232 lata temu wprowadza\u0142a reformy, uchwali\u0142a i broni\u0142a Konstytucji i by\u0142a entuzjastycznie nastawiona do zachodnich nowinek p\u0142yn\u0105cych zw\u0142aszcza ze Stan\u00f3w Zjednoczonych i Francji. Ta druga broni\u0142a starego porz\u0105dku, licz\u0105c (skutecznie) na pomoc imperialnej Rosji, by\u0142a zachowawcza, antyo\u015bwieceniowa i na sw\u00f3j spos\u00f3b szowinistyczna. Niestety \u2013 po stronie drugiej opcji stan\u0105\u0142 w\u00f3wczas ko\u015bci\u00f3\u0142 i Watykan. W\u015br\u00f3d targowiczan g\u0142\u00f3wne skrzypce grali biskupi, papie\u017c Targowicy b\u0142ogos\u0142awi\u0142, w Katarzynie Wielkiej pok\u0142ada\u0142 nadzieje st\u0142amszenia \u201ezarazy rewolucji\u201d nie tylko w Polsce, ale i we Francji. W kilka lat p\u00f3\u017aniej zdradzi\u0142 Polsk\u0119, uznaj\u0105c jako jeden z pierwszych rozbiory naszego kraju!<\/p>\n\n\n\n

Zanim si\u0119 to wszystko sta\u0142o Tadeusz Ko\u015bciuszko, Jan Henryk D\u0105browski, J\u00f3zef Poniatowski i dziesi\u0105tki tysi\u0119cy Polak\u00f3w stan\u0119\u0142o do walki z obc\u0105 interwencj\u0105. Polska nie mia\u0142a jednak szans w wojnie w obronie Konstytucji 3 Maja. Armia rosyjska by\u0142a pot\u0119\u017cna, zdrajc\u00f3w z Targowicy du\u017co a przyjazna, rewolucyjna Francja daleko. Efekt wojny 1792 roku to kapitulacja kr\u00f3la i drugi rozbi\u00f3r Rzeczypospolitej.<\/p>\n\n\n\n

W 1794 Polacy jeszcze raz zerwali si\u0119 do walki o wolno\u015b\u0107. Powstanie Ko\u015bciuszkowskie nios\u0142o nie tylko sztandary niepodleg\u0142o\u015bci i niezale\u017cno\u015bci kraju, ale tak\u017ce pierwiosnki spo\u0142ecznej r\u00f3wno\u015bci. Tadeusz Ko\u015bciuszko uosabia\u0142 przyw\u00f3dc\u0119 wszystkich obywateli \u2013 w uniwersale po\u0142anieckim \u2013 akcie wydanym w maju 1794 roku, nadawa\u0142 ch\u0142opom wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 i ogranicza\u0142 podda\u0144stwo, czym wyprzedza\u0142 Europ\u0119 o pokolenia! Uniwersa\u0142 Po\u0142aniecki by\u0142 ostatnim aktem polskiego o\u015bwiecenia, Powstanie bowiem zako\u0144czy\u0142o si\u0119 kl\u0119sk\u0105. Zanim to si\u0119 sta\u0142o, sprawiedliwo\u015b\u0107 w postaci szubienicy dorwa\u0142a hetman\u00f3w, marsza\u0142k\u00f3w i biskup\u00f3w a Targowica sta\u0142a si\u0119 na wieki symbolem zdrady. Warto pami\u0119ta\u0107, jaka opcja polityczna by\u0142a tw\u00f3rc\u0105 Targowicy. To wa\u017cne, bo sp\u00f3r mi\u0119dzy ni\u0105 a opcj\u0105 przeciwn\u0105 jest a\u017c do dzi\u015b istotnym elementem polskiego \u017cycia politycznego. W zmieniaj\u0105cych si\u0119 czasach dochodzi\u0142y kolejne elementy, jak nacjonalizm, szowinizm czy socjalizm i etatyzm. W wiek p\u00f3\u017aniej Polsk\u0119 rozdziera\u0142 sp\u00f3r dw\u00f3ch \u015brodowisk skupionych wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch nazwisk \u2013 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego i Romana Dmowskiego. Pierwszy, socjalista z krwi i ko\u015bci, spadkobierca ko\u015bciuszkowskich idea\u0142\u00f3w (tylko Ko\u015bciuszko i Pi\u0142sudski byli godni nosi\u0107 miano Naczelnika) walczy\u0142 o Polsk\u0119 woln\u0105 i sprawiedliw\u0105, a wojn\u0119 z Rosj\u0105 uwa\u017ca\u0142 za rzecz \u015bwi\u0119t\u0105. Drugi, deputowanym do rosyjskiej Dumy by\u0142 dwa razy, wspiera\u0142 wielkorosyjski szowinizm, widz\u0105c na pocz\u0105tku XX wieku miejsce Polski jako zachodniej, troch\u0119 autonomicznej cz\u0119\u015bci wielkiego, panslawistycznego imperium car\u00f3w. Pierwszy w sierpniu 1920 roku broni\u0142 Polski przed bolszewickim najazdem, drugi rejterowa\u0142 do Wielkopolski, a jego \u201eendecja\u201d najbardziej zawzi\u0119ta by\u0142a w ideologicznej nagonce na pierwszego, demokratycznego prezydenta Rzeczypospolitej. Nagonce zako\u0144czonej mordem na Gabrielu Narutowiczu.<\/p>\n\n\n\n

Historycy, zw\u0142aszcza historycy idei, lubi\u0105 powtarza\u0107, \u017ce Polska w jakim\u015b stopniu \u017cyje w cieniu dw\u00f3ch trumien \u2013 Pi\u0142sudskiego i Dmowskiego. Ten podzia\u0142 jest prawdziwy, ale znacznie starszy i g\u0142\u0119bszy. Prodemokratyczna, proeuropejska, otwarta na \u015bwiat, ho\u0142duj\u0105ca liberalnej demokracji cz\u0119\u015b\u0107 naszego narodu \u015bciera si\u0119 od ponad dw\u00f3ch wiek\u00f3w z zachowawcz\u0105, konserwatywn\u0105, nacjonalistyczn\u0105 i antyeuropejsk\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105. Co do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w i detali nie mo\u017cna dzisiejszych miar przyk\u0142ada\u0107 do XVIII-wiecznych reali\u00f3w, warto jednak \u2013 uczciwie wyci\u0105gaj\u0105c wnioski z historii \u2013 wiedzie\u0107, jaka opcja pisa\u0142a Konstytucj\u0119 3 Maja, a jaka w Targowicy (a dok\u0142adnie Petersburgu \u2013 bo tam powsta\u0142a konfederacja og\u0142oszona w miasteczku Targowica) knu\u0142a z Katarzyn\u0105 Wielk\u0105 jak tu polsk\u0105, o\u015bwieceniow\u0105 rewolucj\u0119 zniszczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Po ponad dw\u00f3ch wiekach wi\u0119cej w Polsce ludzi \u201eKonstytucji 3 Maja\u201d ni\u017c ludzi \u201eTargowicy\u201d dlatego Polska jest dzi\u015b cz\u0119\u015bci\u0105 Europy nie tylko geograficznie. I dlatego warto 3 Maja \u015bwi\u0119towa\u0107 rado\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

Grzegorz Hubert Gerek<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

232 lata temu polscy patrioci chc\u0105cy reformowa\u0107 Rzeczpospolit\u0105 Obojga Narod\u00f3w, by j\u0105 ratowa\u0107 przed anarchi\u0105 i ingerencj\u0105 obcych mocarstw, uchwalili konstytucj\u0119 zwan\u0105 p\u00f3\u017aniej Konstytucj\u0105 3 Maja. By\u0142a ona zwie\u0144czeniem czteroletnich prac sejmu zwanego p\u00f3\u017aniej Wielkim a zawarte w niej idee i zapisy zgodne by\u0142y z duchem O\u015bwiecenia. Druga na \u015bwiecie, a pierwsza w Europie ustawa … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":621,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-620","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","resize-featured-image"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/620","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=620"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/620\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":625,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/620\/revisions\/625"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}