{"id":659,"date":"2025-07-17T09:06:42","date_gmt":"2025-07-17T07:06:42","guid":{"rendered":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/?p=659"},"modified":"2025-07-17T09:06:43","modified_gmt":"2025-07-17T07:06:43","slug":"willa-przy-ulicy-tartacznej-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/?p=659","title":{"rendered":"Willa przy ulicy Tartacznej 5<\/strong>"},"content":{"rendered":"\n
W w\u0119dr\u00f3wkach po p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu, z entuzjast\u0105 i znawc\u0105 historii regionalnej powiatu pu\u0142tuskiego, mi\u0142o\u015bnikiem lotnictwa, Panem W. D., odwiedzi\u0142em las w okolicy Pu\u0142tuska, rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 przy drodze w kierunku Psar i Obrytego. Stawiamy r\u00f3\u017cne, r\u00f3\u017cniste pomniki, upami\u0119tniaj\u0105ce chwile chwa\u0142y or\u0119\u017ca polskiego, ludzi, kt\u00f3rzy zgin\u0119li, przelali swoj\u0105 krew w obronie ojczyzny. Wycieczka, kt\u00f3r\u0105 odby\u0142em ze swoim cicerone,<\/strong> mia\u0142a na celu w\u0142a\u015bnie odzyskanie pami\u0119ci o bohaterach minionych lat. Ale od pocz\u0105tku\u2026<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

B\u0119d\u0105c w lesie, na Pop\u0142awach przy ulicy Sosnowej, w \u201eNapoleonce\u201d, w \u015brodku le\u015bnego ost\u0119pu jest wzniesienie, na kt\u00f3rym dnia 11.11.2017 r., ustawiono krzy\u017c upami\u0119tniaj\u0105cy ludzi, kt\u00f3rzy zgin\u0119li z r\u0105k PUBP w Pu\u0142tusku. Inicjatywa godna pochwa\u0142y! Pami\u0119tajmy o wszystkich, kt\u00f3rzy zgin\u0119li, z my\u015bl\u0105 o kolejnych pokoleniach. Ale na tablicy upami\u0119tniaj\u0105cej \u015bmier\u0107 Polak\u00f3w zauwa\u017cy\u0142em napis maj\u0105cy na celu przybli\u017cenie historii domu przy ulicy Tartacznej 5 na Pop\u0142awach. Jak si\u0119 to ma do historii pomordowanych przez UB? Nie mam poj\u0119cia! Ale przy\u015bwieca\u0142a temu jaka\u015b my\u015bl przewodnia. Jaka? Nie musz\u0119 wiedzie\u0107!<\/p>

\"\"
Tablica informacyjna w lesie na Pop\u0142awach<\/em><\/figcaption><\/figure>

Na tablicy znalaz\u0142em napis: \u201eW miejscowo\u015bci Pop\u0142awy, w wilii nale\u017c\u0105cej przed wojn\u0105 do dr. Eugeniusza Brauna, lekarza powiatowego, w latach 1944-1945 stacjonowa\u0142 sztab dow\u00f3dztwa II Frontu Bia\u0142oruskiego Armii Czerwonej (na jednej ze \u015bcian zachowa\u0142 si\u0119 z tego czasu napis upami\u0119tniaj\u0105cy kolejn\u0105 rocznic\u0119 rewolucji pa\u017adziernikowej)<\/em>.\u201d (ortografia oryginalna). Jedno zdanie, a szereg co najmniej nie\u015bcis\u0142o\u015bci.<\/p>

\"\"
Tablica na krzy\u017cu ku pami\u0119ci pomordowanym przez PUBP w Pu\u0142tusku<\/em><\/figcaption><\/figure>

Po pierwsze: nie II Front Bia\u0142oruski a 2 Front Bia\u0142oruski. Po drugie, je\u017celi mia\u0142 tam stacjonowa\u0107 sztab w latach 1944-1945, to by\u0142by to sztab tak 1 Frontu Bia\u0142oruskiego jak i 2 Frontu Bia\u0142oruskiego, bo dnia 19.11.1944 r. Front Bia\u0142oruski zosta\u0142 przemianowany z 1-go na 2-gi (dow\u00f3dca pozosta\u0142 ten sam \u2013 marsza\u0142ek Zwi\u0105zku Radzieckiego \u2013 Konstanty Rokossowski (21.12.1896 \u00f7 03.08.1968)). Front Bia\u0142oruski (bez wzgl\u0119du na jego numer) by\u0142 pot\u0119\u017cnym zwi\u0105zkiem taktycznym sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 z 10. armii og\u00f3lno-wojskowych (3, 19, 33, 43, 48, 49, 50, 61, 65 i 70), armii uderzeniowej (2), 2. armii pancernych (1, 3), 2. armii lotniczych (4, 6), 3. samodzielnych korpus\u00f3w (8 Zmechanizowanego, 8 Artylerii Prze\u0142amania, 3 Kawaleryjskiego) i wielu innych pomniejszych zwi\u0105zk\u00f3w taktycznych. Sztab frontu nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 rozlokowany we wili przy ul. Tartacznej, bo w tym czasie znajdowa\u0142 si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci 100 km od Pu\u0142tuska (w Gr\u00f3jcu a od 28.01.1945 r. w Brodnicy; przed zakwaterowaniem w Gr\u00f3jcu marsz. Rokosowski sp\u0119dzi\u0142 noc w dworze w K\u0105kolewnicy) (o szczup\u0142o\u015bci miejsca nie wspomn\u0119).<\/p>\n

Napis na domu dr. Brauna wydrapa\u0142o dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy 137 kompanii zwiadowczej 194 Dywizji Strzeleckiej: st. szer. Aleksander Paw\u0142owicz Szi\u0142kin i szer. Wiktor Moroz (pierwszy z nich II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 prze\u017cy\u0142; drugi zgin\u0105\u0142 w styczniu 1945 r. i pochowany zosta\u0142 na cmentarzu \u017co\u0142nierzy radzieckich w Bol\u0119cinie, w kwaterze nr 182\/9), nudz\u0105c si\u0119 na warcie w nocy 07.11.1944 r. Napis oryginalny brzmia\u0142: \u201e\u0434\u0430 \u0437\u0434\u0440\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432\u0443\u0435\u0442 27-\u043b\u0435\u0442\u0438\u0435 \u0412\u0435\u043b\u0438\u043a\u043e\u0439 \u041e\u043a\u0442\u044f\u0431\u0440\u044c\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0421\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0440\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0438\u0438 194 1944<\/em>\u201d (\u201etak witamy 27-lecie Wielkiej Socjalistycznej rewolucji<\/em>\u201d \u2013 t\u0142um. L.M.). Dla ustalenia uwagi, stanowiska dowodzenia sztabu 2 Frontu Bia\u0142oruskiego ochrania\u0142y samodzielne bataliony ochrony (25, 27 i 49) oraz 4 samodzielny batalion \u201eSmiersz\u201d (akronim \u201e\u0421\u043c\u0435\u0440\u0448 – \u0421\u043c\u0435\u0440\u0442\u044c \u0448\u043f\u0438\u043e\u043d\u0430\u043c\u201d \u2013 \u015bmier\u0107 szpiegom) NKWD (Ludowy Komisariat Spraw Wewn\u0119trznych (\u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b\u0439 \u043a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0430\u0440\u0438\u0430\u0442 \u0432\u043d\u0443\u0442\u0440\u0435\u043d\u043d\u0438\u0445 \u0434\u0435\u043b)) a nie dw\u00f3ch wojak\u00f3w z kompanii zwiadu (chocia\u017c wykszta\u0142conych \u2013 nie pope\u0142nili w napisie ani jednego b\u0142\u0119du).<\/p>\n

Nie znany mi jest fakt stacjonowania w wilii przy ul. Tartacznej 5 jakiegokolwiek sztabu. Ale to nie oznacza, \u017ce nie stacjonowa\u0142. Kogo\u015b przecie\u017c ochraniali \u017co\u0142nierze ze 137 kompanii zwiadowczej. Z du\u017c\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce nie by\u0142 to sztab 194 Dywizji Strzeleckiej (ze wzgl\u0119du na szczup\u0142o\u015b\u0107 ochrony i niewielkie pomieszczenia wilii). M\u00f3g\u0142 to by\u0107 sztab 470, 616, 954 pu\u0142ku strzeleckiego lub 299 pu\u0142ku artylerii lub w ko\u0144cu 175 batalionu saperskiego (jednostki wchodz\u0105ce w sk\u0142ad 194 Dywizji Strzeleckiej). Ta ostania wersja wydaje mi si\u0119 najbli\u017csza prawdy \u2013 obecno\u015b\u0107 du\u017cej przeszkody wodnej, jak\u0105 jest rzeka Narew. Chocia\u017c, te\u017c nie jest to do ko\u0144ca prawd\u0105, bo 194 Dywizj\u0119 Strzeleck\u0105 przeniesiono na pocz\u0105tku grudnia 1944 r. w rejon Pokrzywnicy i Piskorni. W \u017ar\u00f3d\u0142ach radzieckich nie zachowa\u0142y si\u0119 (a mo\u017ce nie podano celowo) miejsca stacjonowania sztab\u00f3w nawet du\u017cych jednostek taktycznych. Gen. Pawe\u0142 Batow (01.06.1897\u00f719.04.1965), dow\u00f3dca 65 Armii (ochrona \u2013 109 samodzielna kompania ochrony), forsuj\u0105cej we wrze\u015bniu 1944 r. Narew, w miejscowo\u015bci Karniewek, w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eW marszu i w boju<\/em>\u201d, nigdzie nie zamie\u015bci\u0142 informacji o dyslokacji swojego sztabu.<\/p>\n

Drug\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3ra mnie zaniepokoi\u0142a, jest napis na czarnym tle, z lewej strony tablicy informacyjnej \u201eMIEJSCE POCH\u00d3WKU OFIAR TERRORU KOMUNISTYCZNEGO Z LAT 1944-1956<\/em>\u201d. Poniewa\u017c krzy\u017c pami\u0105tkowy ufundowano ku uczczeniu pomordowanych patriot\u00f3w, przez pracownik\u00f3w Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, napis ten wydaje si\u0119 co najmniej dziwny. W 1944 r. nie by\u0142o w Pu\u0142tusku Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, z prostej przyczyny \u2013 Pu\u0142tusk by\u0142 okupowany przez wojska niemieckie. Powiecie Pa\u0144stwo, \u017ce w 1944 r. by\u0142 ju\u017c powo\u0142any Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa w Wyszkowie. I to jest prawd\u0105. Tylko, \u017ce na terenie powiatu pu\u0142tuskiego, po lewej stronie Narwi stacjonowa\u0142y wojska Frontu Bia\u0142oruskiego a ludno\u015b\u0107 cywilna by\u0142a ewakuowana pod Wyszk\u00f3w (Niemcy podobnie ewakuowali wioski, z teren\u00f3w zaj\u0119tych przez wojska okupacyjne, pod P\u0142o\u0144sk i Sierpc). W 1944 r. na terenie powiatu pu\u0142tuskiego nie by\u0142 jeszcze \u201epotrzebny\u201d Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n

Jest i trzecia \u201erzecz\u201d. Mianowicie, w pierwszym akapicie, na tablicy informacyjnej, napisano \u201eW miejscowo\u015bci Pop\u0142awy<\/em>\u2026\u201d. Ot\u00f3\u017c w 1944 r. nie by\u0142o miejscowo\u015bci Pop\u0142awy, bo Rozporz\u0105dzeniem Ministra Spraw Wewn\u0119trznych z dnia 05.10.1933 r. Pop\u0142awy zosta\u0142y administracyjne wcielone do miasta Pu\u0142tusku. Pop\u0142awy wi\u0119c, ju\u017c od 11 lat by\u0142y dzielnic\u0105 grodu nad Narwi\u0105!<\/p>\n

Miejsce to odwiedzane jest przez liczne wycieczki indywidualne i grupowe, przez dzieci oraz m\u0142odzie\u017c. I teraz apel do inicjator\u00f3w oraz wykonawc\u00f3w pomnik\u00f3w czcz\u0105cych pami\u0119\u0107 o naszych bohaterach narodowych: czy nie warto by si\u0119 pokusi\u0107 o niefa\u0142szowanie naszej historii (kt\u00f3re nikomu nie s\u0142u\u017cy) i umieszczanie napis\u00f3w zgodnych z prawd\u0105 historyczn\u0105 oraz pozbawionych wszelkiego rodzaju b\u0142\u0119d\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c ortograficznych?<\/p>\n

Leszek Malinowski<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W w\u0119dr\u00f3wkach po p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu, z entuzjast\u0105 i znawc\u0105 historii regionalnej powiatu pu\u0142tuskiego, mi\u0142o\u015bnikiem lotnictwa, Panem W. D., odwiedzi\u0142em las w okolicy Pu\u0142tuska, rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 przy drodze w kierunku Psar i Obrytego. Stawiamy r\u00f3\u017cne, r\u00f3\u017cniste pomniki, upami\u0119tniaj\u0105ce chwile chwa\u0142y or\u0119\u017ca polskiego, ludzi, kt\u00f3rzy zgin\u0119li, przelali swoj\u0105 krew w obronie ojczyzny. Wycieczka, kt\u00f3r\u0105 odby\u0142em ze swoim … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":660,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-659","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","resize-featured-image"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/659","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=659"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/659\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":663,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/659\/revisions\/663"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/660"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=659"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=659"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historia.pultusk24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=659"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}